Henk Rotgans (1910 - 1989)

was leerling van het Instituut voor Kunstnijverheidsonderwijs en de Normaalschool voor tekenleraren te Amsterdam. Een aquarelist en tekenaar, voornamelijk van illustraties.

Rotgans verbleef tijdens de Tweede Wereldoorlog enige tijd in de Noordoostpolder om zich op deze wijze te kunnen onttrekken aan de Arbeitseinsatz in Hitler-Duitsland.

Hij was meer bedreven met pen, potlood en penseel dan met de ontginningsschop.
De toenmalige Directie van de Wieringermeer (Noordoostpolderwerken) gaf hem gelukkig de gelegenheid zich op dat terrein verder te ontwikkelen.
Ruim honderd vrij gedetailleerde situatietekeningen geven een goed beeld van de werkzaamheden en de vorderingen in het werk.
Alle werken zijn voorzien van een exacte datum. Deze collectie is juist daarom zo waardevol, omdat in deze periode slechts sporadisch werd gefotografeerd.

Gedurende een korte periode was hij ook de illustrator van een serie reclameboekjes uitgebracht door jamfabriek De Betuwe.
Hij overleed op Callantsoog op 18 oktober 1989.      

 

 

Image
Image
Image

 

 


 

 

  • Aan de weg naar Kuinre  Op het veld staan vier tassen. Op de voorgrond twee kapotte draineerbuizen
  • Baggermolen in Espelervaart. Op de voorgrond de vaart met daarin een roeiboot. Links op de wal een pomp. Op de achtergrond de baggermolen. Tijdens de razzia van 17 november 1944 een toevluchtsoord
  • Bloeiende moerasandijvie Over een water ligt een smalle houten plank op palen Een wankele leuning is te zien. Links en rechts op het veld moerasandijvieplanten
  • Boerderij Q 47 Links op de tekening een slootje met rechts daarvan een ongeplaveide weg. Rechts staan veel graantassen waarvan de voorste niet rond is maar langwerpig. Op de voorgrond de boerderij (type Wieringermeer)
  • Bruggetje bij Zwolse Vaart Voor de houten brug met leuningen de oprit. Links daarvan een schaftkeet. Een verkeersbord geeft aan dat er van deze zijde voorrang verleend dient te worden
  • Bruggetje bij Zwolse Vaart
  • De grote razzia Op de voorgrond een weggetje door de rietvelden. Op de weg staat een mitrailleur Daarvoor en achter staan soldaten met helmen. De voorste heeft het geweer in aanslag. Links achter een groepje arbeiders
  • De weg naar Urk  Op rails staan drie kieplorries. Links zien we de achterkant van een treintje, dat een rij kieplorries opduwt. Rechts, half zichtbaar, staat een houten gebouwtje met daarachter opgestapelde paaltjes
  • Districtskantoor Ramspol Links de salonwagen van wegenbouwer Strijland, waarin hij samen met zijn vrouw woonde. De hoekkamer links was de apotheek van dierenarts D.D. Bakker, hoofd van de veterinaire afdeling
  • Dragline in actie
  • Drainage-activiteiten Beschrijving Links op de voorgrond een stapeltje draineerbuizen; rechts een draagbare schaftkeet. Op de achtergrond enkele schuren
  • Emmeloord  Het grote kantoor van de Rijksdienst op het Harmen Visserplein. Op de voorgrond de Espelervaart met het pontje
  • Emmeloord Gezicht op de eerste huizen van Emmeloord; op de voorgrond een keet waar enkele lorries bij staan
  • Emmeloord houten kerkgebouw met klokkentorentje
  • Emmeloord, Harmen Visserplein links het gebouw van de Dienst. Rechts de toegang tot de Rietstraat
  • Emmeloord, noodschool- het overstekende dak wordt gestut door schuine palen die op de muur staan onder de ramen. Het stond aan de Moerasandijviestraat waar in plm. 1995 bejaarden woningen zijn gebouwd
  • Emmeloord-zijaanzicht van een bakkerswinkel die door een bijgedeelte verbonden is met de bakkerij Dit hoekhuis stond aan het Harmen Visserplein. Het geheel is door brand verwoest. Opnieuw gebouwd als  JAPIE, witgoed
  • Emmeloord
  • Ens  Een rijtje woningen met luiken. Op de voorgrond een vlaggenmast. In het eerste huis was het postkantoor gevestigd
  • Ens Op de voorgrond de vaart met daarin een woonboot. Links achter een huis en enkele gebouwen. Rechts een rij lorries bij een hoop stenen waarop twee mannen staan
  • Ens Rechts een woonwagen en enkele gebouwen. Links een wagen voor de wegenbouw met het opschrift  moderne wegenbouw. De weg op de voorgrond Kamperweg gaat naar Ramspol
  • Enservaart Op de voorgrond staat een kruiwagen. Enkele houten gebouwtjes staan iets verderop. Daar tussenin enkele stapeltjes hout. Rechts daarvan een hoge stapel bestaande uit paaltjes
  • Enservaart Twee stoomwalsen op een onverharde weg
  • Enservaart trekpontje
  • Enservaart
  • Espelerbocht (kamp) aquarel Gezien vanuit het grote kantoor van de Rijksdienst op het Harmen Visserplein. De vaart is nauwelijks zichtbaar. Links de schoorsteen van het sleepbootje, dat als openbaar vervoer diende
  • Gekraakt pand in Ens
  • Gezicht op districtskantoor
  • Henk-Rotgans-in-de-tekenkamer-in-het-districtskantoor-van-de-Directie-van-de-Wieringermeer-in-Rampspol
  • Het einde van de Enservaart
  • Huisvesting i.d. N.O.Polder (1) Op het bovenste deel vier verschillende woonboten. Aan de onderzijde, nu als pentekening gemaakt, de aquarel beschreven bij gekraakt pand in Ens
  • Huisvesting in de N.O.Polder 2 Zes woonwagens van verschillende types zijn onder elkaar getekend. Onder de een na laatste staat Salonwagen Strijland wegenbouwer en onder de laatste Gezinsuitbreiding
  • Kraggenburg Beschrijving gouache. Op de voorgrond het havenlicht aan het eind van de strekdam van het Zwolse Diep. Op de achtergrond het lichtwachtershuis
  • Kraggenburg
  • Kraggenburg2
  • Kuinre
  • Locomobiel als krachtbron - Op de voorgrond een stoommachine (locomobiel) die als aandrijfkracht dient voor de dorsmachine die op de achtergrond staat. Naast de dorsmachine een wagen geladen met schelven
  • N.O. Polder (Kraggenburg) Beschrijving gouache. Op de voorgrond het havenlicht aan het eind van de strekdam van het Zwolse Diep. Op de achtergrond het lichtwachtershuis
  • N.O.Polder ontginning  In de een vaart ligt een vrachtschip, De Eendracht uit Zwartsluis
  • N.O.Polder ontginning
  • Ongenoemde medewerkers (1) Linksboven een rupstrekker Caterpillar. Rechtsdaaronder een Deutz-trekker. Linksmidden de loc. LOEKI. Onder een rupstrekker met voorop een kolenconvector
  • Ongenoemde medewerkers (1)
  • Ongenoemde medewerkers (2) Linksboven een kiepwagen. Recht daarvan een houten kruiwagen. Onder een stoomlocomotief van de zijkant gezien. Op de zijkant het opschrift Mina Strijland
  • Ongenoemde medewerkers 1 Linksboven een rupstrekker Caterpillar. Rechtsdaaronder een Deutz-trekker. Linksmidden de loc. LOEKI. Onder een rupstrekker met voorop een kolenconvector
  • Ongenoemde medewerkers 2 Linksboven een kiepwagen. Recht daarvan een houten kruiwagen. Onder een stoomlocomotief van de zijkant gezien. Op de zijkant het opschrift Mina Strijland
  • Ongenoemde medewerkers
  • Ontwerp kantine Beschrijving Op ruitjespapier is een boerderij van het Wieringermeertype getekend. Op de voorgrond sloten. Geheel links op de voorgrond een stukje verharde klinkerweg
  • Oprukkende ontginning
  • Overzetveer Ramspol
  • Overzicht van de Noordoostpolder, gemaakt door Henk Rotgans, 1943
  • Polderjongens anno 1943 (onderduikers)  blozend en met een big smile bijeen. Duidelijk is dat dit niet de noeste werkers zijn, die gewoonlijk als polderwerkers aangeduid
  • Polderjongens anno 1943 onderduikers blozend en met een big smile bijeen Duidelijk is dat dit niet de noeste werkers zijn die gewoonlijk als polderwerkers aangeduid
  • Postkantoor Rietstraat Emmeloord-Het hoekhuis van de Rietstraat, gezien vanaf het Harmen Visserplein was ingericht als postkantoor
  • Ramspol - oever met gezicht op het water waarin een dam met begroeiing is te zien. Op de achtergrond mijten in de NOP
  • Ramspol
  • Ramspol2
  • Rutten rails voor lorries, ondersteund door olievaten. Commentaar van Rotgans  Aangetrokken door het ongebreidelde improvisatietalent van onze pioniers heb ik een staaltje hiervan voor het nageslacht vastgelegd
  • Schaftlokalen Drie schafthokken staan bijeen. Een van de draagbare keten staat met de opening naar voren waardoor de zitbank goed zichtbaar is
  • Schoeiing van Schokland
  • Schokland
  • Sleepbootje  Boven een tekening van een sleepbootje dat aan de kant ligt. Voor de boot een dukdalf. Onder het lossen van schoven vanaf een wagen via een transportband naar een mijt. Rechts daarvan drie schelven
  • Smederij Ramspol Beschrijving Enkele grote en kleine schuren; op de voorgrond een stoommachine voor de aandrijving van een dorsmachine
  • Spoorbrug in aanleg Ens  ondersteund door olievaten, een spoorbaantje. Op de achtergrond een woonwagen en een grote schuur. Commentaar van Rotgans  Ook deze brug getuigt van de vindingrijkheid en de technische knobbel
  • Tekenkamer in Ramspol, Interieur Tegen de linkerwand onder een raam staat een tafel. Tegen de rechterwand een ladenbureau. Ervoor een houten stoel. Tegen de achterwand hangen enkele tekendriehoeken en kaart van de NOP
  • Tocht P5  Over een nagenoeg droge tochtsloot ligt een houten brug met leuning op palen nodig omdat zwaar verkeer hierover ging
  • Tocht P5 Op de voorgrond een verbreding van de tocht. Daarachter een houten bruggetje op kruislings geplaatste palen. Links in het veld een houten keet met daarvoor tassen van palen. Rechts  staat een treintje
  • Tussen Lemmer en Schoterbrug Op de voorgrond een tochtsloot met walbeschoeiing en geheel links een stenen inlaat. Daarachter op het veld drie korenmijten met links daarvan een richtbaken
  • Tussen Lemmer en Schoterbrug
  • Tussen Ramspol en Urk Beschrijving Centraal staat een ruiter met hooi. Aan de voorkant is deze ruiter nog niet gevuld zodat een gat zichtbaar is.  Schaftkeet in de rimboe
  • Tussen Ramspol en Urk
  • Westvaart
  • Woonwagenkamp bij Ramspol  Enkele woonwagens en barakken staan bijeen. Rechts het ditrictskantoor met aan het einde de tekenkamer
  • Zwolse Vaart  Op de voorgrond een verbrokkelde wal met twee paaltje en draad in het water. Aan de overkant in de verte enkele boerderijen en op het veld tassen
  • boerderij  Frontaal een boerderij van het Wieringermeertype met het erf. Rechts nog net zichtbaar een bijgebouwtje
  • boerderij
  • bruggehoofd Ramspol
  • bruggehoofd RamspolOp de voorgrond een stukje verharde weg daarachter op een verhoging een kleine verrijdbare schaftkeet en enkele palen. Hier komt de latere brug
  • losplaats Ramspol Bij de loswal liggen twee zeilschepen; Op de loswal enkele personen; er staat een kleine schaftkeet en een vrachtwagen
  • pompstation te Emmeloord - grondwater wordt met een motorpomp in een sloot geloosd. Op de achtergrond enkele houten huizen
  • pompstation te Emmeloord
  • voetbrug

 

 


 

 

BIOGRAFIE

Hendricus Jacobus (Henk) Rotgans is geboren op 5 oktober 1910 in Amsterdam-Noord als zoon van illustrator Jan Rotgans. Toen Henk op de H.B.S. in Amsterdam zat bleek tijdens de tekenlessen zijn talent voor tekenen. Het is daarom niet verbazingwekkend dat hij van 1931 tot en met 1934 leerling was aan het Instituut voor Kunstnijverheidsonderwijs in Amsterdam (de huidige Gerrit Rietveld Academie), op de afdeling Grafiek. Na het voltooien van zijn studie ging hij werken als illustrator, o.a. voor Spaarnestad in Haarlem. In 1935 tekende hij een serie reclameboekjes met verhalen van Flipje, het bekende reclamefiguurtje van De Betuwe uit Tiel. Tijdens de mobilisatie was hij als sergeant gelegerd in Soestdijk. Na de capitulatie ging hij weer in Amsterdam wonen en zette hij zijn tekenactiviteiten voort.

Vanaf juni 1943 dook hij onder in de Noordoostpolder om zich te onttrekken aan de Arbeidseinsatz. Aldaar heeft hij, in opdracht van de Directie van de Wieringermeer afdeling Noordoostpolderwerken, wandschilderingen gemaakt om de kantines van de arbeiderskampen op te fleuren. Daarnaast heeft hij de opbouw van de pas drooggelegde polder vastgelegd in tekeningen.
 
In 1944 behaalde hij, nota bene als onderduiker, de M.O. akte tekenen. Na de oorlog vestigt Henk zich in Amsterdam Watergraafsmeer. Vanaf 1946 kreeg hij een contract bij Spaarnestad en maakte hij tot 1968 illustraties en strips voor door Spaarnestad uitgegeven tijdschriften, zoals Libelle, Panorama en Sjors.

Op 15 december 1947 ging Henk Rotgans in ondertrouw met Johanna Rebecca (Hans) Hamers en op 28 januari 1948 is hij met haar getrouwd. Hun huwelijk bleef kinderloos. Zij vestigden zich na hun trouwen in Bussum.

In 1950 gingen Henk en Hans Rotgans in Callantsoog wonen waar Henk in zijn jeugd veel op vakantie was geweest. Zij vestigden zich aan de Abbestederweg nummer 3 in een zelf gebouwd huis, waar Henk naast het tekenen, samen met zijn vrouw ook reformhuis De Koets uitbaatte. Hier werden ook zijn prentbriefkaarten verkocht. Daarnaast verhuurden zij hun huis aan waarschijnlijk met name Duitse badgasten.

Als amateur-fotograaf met een donkere kamer heeft hij overigens ook veel van Callantsoog op de gevoelige plaat vastgelegd wat gepubliceerd is in de lokale Badbode voor Callantsoog. Sommige van die foto’s zijn ook uitgegeven als prentbriefkaart.