<<<<   Kies een straat.

 

 

Leuke column in De Telegraaff op 12 juni 1951

 

Groeistuip EmmeloordTOCH GAAT HET NOG NIET SNEL GENOEG!


Ondanks de beperkingen, die men ook hier vreest als gevolg van de hogere defenslelasten, schieten althans op dit ogenblik nog de boerderijen, huizen, winkels, schuren, bankgebouwen enz. uit de grond omhoog
als waren het champignons. Er is nog geen moment geweest en waarschijnlijk komt er ook geen moment meer, waarop er zó hevig en overal in de Noordoostpolder wordt gebouwd als thans.
Het is nodig óók. Op 1 Januari 1943 telde de polder 380 bewoners.
Dat daar het een en ander bijgekomen is, begrijpt ieder. Maar, weet men ook in welk tempo?
Begin 1949: 3189 inwoners;
begin 1950: 5217;
begin 1951: 7677.
En op 1 April waren er al 8501.
Is het wonder dat men vóór 1952 nog de tienduizendste polderbewoner verwacht?

Emmeloord verandert met de dag.
Aan Marknesse, Ens en Kraggenburg wordt druk gebouwd. Nieuwe dorpen als Luttelgeest en Bant zijn bezig geboren te worden. En daarbuiten, op de onafzienbare, vruchtbare vlakte, waar de natuur juist met haar reusachtige verfspuit (tint: teergroen) overheen is gegaan, verrijzen de boerderijen met een snelheid van elke werkdag één.
Dat is blokkéndooswerk. Zo'n boerderij wordt niet steen voor steen gemetseld, maar uit grote, pasklare stukken beton in elkaar gepast.
Montagebouw! De timmerman en de metselaar zijn hier, veel te tijdro vend, ofschoon vooral de eerste bij de afwerking natuurlijk toch nog wel zijn deuntje meezaagt. Elke dag
rijden grote auto's vol beton-elementen uit Kampen (waar de N.V. Schokbeton ze maakt) de polder in. Zij stoppen bij een plaats, waar de fundamenten reeds zijn gelegd. Een rijdende hijskraan is aanwezig.
Daarmee zijn ook reeds de houten spanten overeind gezet. Een handje vol arbeiders kan het af. Alles is pasklaar en ligt op volgorde.
Natuurlijk worden  het confectie boerderijen: allemaal van één model, omdat het daardoor mogelijk werd, de betonelementen in grote series snel en goedkoop te fabriceren en ook de handelingen op het werk steeds vlotter worden geleerd.
Mee de lucht in Soms laten de mannen zich op een betonnen balk of wandfragment naar boven hijsen. Niet uit zucht tot avon tuur, maar omdat dat in het schema past: daarboven grijpen zij een touw, een balk, sturen het stuk beton wat bij...-en reeds zit het op de juiste plaats, en vast ook. In vier dagen zijn ze klaar. (De afwerking is hierin niet begrepen).
Verder maar weer, een volgende boer wacht op een dak boven zijn graan. Zo staan er steeds op enige afstand van elkaar boerderijen in een verschillend stadium van aanbouw, zodat men in een oogopslag de hele ontwikkeling kan volgen, van alleen maar de kale opstaande span ten tot de complete boerderij, waar nog slechts de pannen op moeten.
Men vindt montagebouw wel eens lelijk. Deze boerderijen — helder wit als de zon er op schijnt — zijn dat niet. Zij doen het wonderwel in dit wijde landschap. Ook hun eenvormigheid stoort niet. Als zij eenmaal in de bomen zullen staan, zal dit nieuwe land pas goed en feestelijk zijn aangekleed.

Aardig is een „ontdekking", die men bij deze boerderijbouw heeft gedaan, terwijl men er Al lang en breed bezig was. De voor-
en achterkant van deze gebouwen vertonen „ribben", de zogenaamde manchetten, die aan elk beton-elemènt vastzitten en die de richel vormen, waarin een volgend element
past. Eerst waren deze manchetten naar binnen gekeerd, zodat de buitenzijde vlak was. Sinds kort heeft men de manchetten echter naar buiten gekeerd. Daarbinnen vormden zij toch maar stofnesten en... de boerderij krijgt door deze ' duidelijk geaccentueerde structuur een veel levendiger aanzien.

Boeren en auto's
Naarmate de boerderijbouw vordert, wordt er meer land uit de staatsexplóitatie in de verlangende eelthanden der boeren gegeven. In het najaar komt er waarschijnlijk
weer zo'n uitgifte. Wellicht dat zo'n 135 adspirantboeren gelukkig gemaakt kunnen worden.
Aantal in geschreven gegadigden: 4800.
Men mag aannemen, dat nu ook de laatste groep der pioniers (boerenzoons e.d., die al die Jaren als arbeider in de polder hebben gewerkt in de hoop er land te krijgen),
voor zover zij 'aan de eisen voldoen, aan de beurt komen. Sommige hunner collega's, die eerder aan de beurt kwamen, rijden reeds rond in luxeauto's, klagen niettemin - over de
pachtprijs en vergeten een enkele maal hun vroegere kameraden, die nog geen boer zijn geworden, te groeten...
Juist zoals in een cowboy-film de primitieve nederzetting uit de prairie — zo rijst Emmeloord uit de wijde polder op. Een paar flarden huizen. Op grote afstand schuren en loodsen verspreid. Benzinetanks schitteren in de zon. Monumentale gebouwen, die boven alles uitrijzen, ontbreken.
Maar... de Hervormde -Kerk, het eerste definitieve kerkgebouw, is in de maak. De katholieken hebben een kerk, die nog maar noodkerk is, op een plaats, die nu nog ver buiten het dorp ligt, maar aanstonds van een geheel katholiek centrum deel zal uitmaken. Hun definitieve kerk zal stellig gróót zijn, want zij schijnen
dit nieuwe land „betreden te, hebben met-het vaste voornemen, hier geen half werk te doen.-

Poldertoren

Het hoogst zal de"poldertoren worden.
Een watertoren van zo'n vijftig meter hoog, die volgens de mannen, die de polder kneden, gerust wat mooier en flinker zal mogen zijn dan strikt nodig is. Emmeloord zal dan van verre als de poiderhoofdstad her-
kenbaar zijn. Er is een prijsvraag voor het ontwerpen van deze toren uitgeschreven.

Emmeloordse Kalverstraat

De Kalverstraat van Emmeloord zal de Lange Nering worden (aardige vondst, die naam!), waarvan sedert heel kort één huis staat: de nieuwe winkel van de coöperatie
„Het "Nieuwe Land". Die winkel is met bovenverdiepingen mee negen meter hoog. Lager bouwen mag je niet aan de Lange Nering, want het moet een .echte, onversneden winkelstraat worden. Weet u wel: lang en
een beetje nauw.

Dan de Deel. Ook daarvan staat het naambordje al, evenals van de Lange Nering. Het is een plein, dat wij voor groter aanzien dan de Amsterdamse Dam. Beide liggen zij — Deel en Lange Nering — naast de
plek, waar de tegenwoordige bebouwing van Emmeloord zich bevindt, ofschoon zij toch eens het centrum zullen vormen. Men kon toch moeilijk beginnen met meteen die . enorme beurs, het grote raadhuis, en wat er
nog verder op of om de Deel gebouwd zal moeten worden, neer te zetten?
Op het ogenblik staat er nog de noodbeurs, die afgebroken zal dienen te worden, als zij te klein wordt.

De Korte en de Lange Dreef'liggen er ook al. Dat zijn kunstmatige grachten, die men o.a. langs de Deel heeft geprojecteerd, omdat een Nederlandse stad zonder water in het centrum nu eenmaal niet denkbaar is.
Er staat al een bankgebouw aan de Deel. Een tweede is in aanbouw.
Een rijtje huizen prijkt er ook reeds.

En op de wijde vlakte: één boerderij daags 

 

De Goudkust" heet die buurt in de volksmond, omdat er hoofdambtenaren, bedrijfsleiders e.d. wonen, Er zijn meer van die namen: „Jeruzalem" bijvoorbeeld, hetgeen men zegt tegen een arbeiderswijk van witte
(en daarom enigszins oosters aan doende montagewoningen. Een nogal opvallende tuin-omrastering heet prompt „De Klaagmuur".'  „

Tel Aviv", een tweede arbeiderswijkje, is in aanbouw. Reeds staan de stenen klaar voor weer een nieuwe wijk, ditmaal ver buiten de bewoonde wereld, omdat anders de eerste winkels van de Lange Nering maar van één kant klanten zouden krijgen.

Haast bij 't bos

Overal tegelijk groeit het: ook hét ettelijke tientallen hectaren grote bos van Emmeloord, waarvan sommige bomen thans een halve meter hoog zijn. Ook dat heeft haast, want waar moeten de jongens en meisjes van Emmeloord, die nu in nog zo groten
getale op straat spelen, over een jaar of tien of vijftien, als zij op elkaar verliefd zullen zijn geworden, anders 's avonds beschut wandelen? Het blijft niet bij dit bos: een openluchttheater moet er in, en een renbaan,
en voetbal-, korfbal- en tennisvelden en een ijsbaan. O wacht, die is er al: dat kostte ook het minste geld, omdat er maar een paar dijkjes en een pomp voor nodig waren.

Overal ligt en staat Emmeloord vol rode en witterstenen, rode en grijze pannen, vaten, tonnen, buizen, palen, balken, planken, ladders, grint, zand, kuilen, gaas, draad, heistellingen, betonmolens, roosters, tegels, ramen, deuren, verf-, menie- en kalkpotten. Niemand vindt dat het hard genoeg gaat. Dat gaat het ook niet.

En toch. wat hier gebeurt, heeft men in dit land nog niet gezien.