Kraggenburg

 

Kraggenburg ligt aan de weg tussen Ens en Vollenhove en ten noorden van een groente- en fruitteeltgebied. Kraggenburg ligt aan de Leemvaart, die eindigt ten noorden van de Leemringweg.
Aan de Leemvaart bevindt zich het bedrijventerrein van Kraggenburg.

Kraggenburg is op een onregelmatig stuk, een restant van de landbouwverkaveling, gebouwd.

Kraggenburg was de naam van de noodhaven aan het eind van de leidammen, die in 1845 in de Zuiderzee werden aangelegd om een vaargeul naar het Zwarte Water open te houden.
Van het voormalige Kraggenburg, nu Oud Kraggenburg genoemd, bestaat nog een klein deel met een woning en een vuurtoren.

 

kraggenburg-voorstellen
Luchtfoto Kraggenburg, 2007

 

 

 

Historie

 

Tijdsbeeld

 

Kerken
Kraggenburg toont in de jaren vijftig de verschillende zuilen in het dorp. De kerken zijn prominent aanwezig, zowel in het dorp als op de kaarten uit die tijd.
Wonen
Eenduidige woningen en voortuinen bepalen het beeld. Hoewel de afzonderlijke woningen door de dakkapellen en schoorstenen van elkaar te onderscheiden zijn, wordt het straatbeeld bepaald door de rijtjes aaneengeschakelde woningen.
Recreatie
Het recreatiegebied de Voorst is vanaf het allereerste begin bepalend voor de identiteit die Kraggenburg uitdraagt.
 dia_3-2
Voorzieningen
Niet alleen de kerken, maar ook het sociaal-culturele leven en het onderwijs worden belangrijk.
Wonen
Vanaf eind jaren zestig wordt de kwaliteit van het wonen, de toegenomen welvaart en de individualiteit van groter belang.
Bedrijvigheid
Kraggenburg heeft instellingen van nationaal belang in huis en toont deze bedrijven met trots. Naast het Luchtvaart Laboratorium was er het Waterloopkundig Laboratorium.
dia 4-1 dia 4-2 dia 4-3
Kerken en voorzieningen
Kraggenburg toont in de jaren zestig en zeventig naast de kerken nadrukkelijk de aanwezige voorzieningen.
Totaalbeeld
Een zelfbewust Kraggenburg toont ook de band met het verleden: Oud Kraggenburg. Recreatie, geestelijk leven en wonen completeren het beeld. Opvallend is wel het ontbreken van de sfeerbepalende tuinderijen in de omgeving.
Recreatie
De Voorst ontwikkelt zich sterk nu ook de recreatie een steeds belangrijker deel van het leven wordt.

 

 

 

Ontwerpgedachten

 

Het ontwerp van Kraggenburg is van ir. P.H. Dingemans. Deze architect had in Delft lessen gevolgd van Granpré Molière, maar zijn visie op de ideale nederzetting was niet gebaseerd op ideeën van de Delftse School. Het ideaalschema van Dingemans werd vertaald naar een veelhoek, waar de verschillende functies werden geordend in een hiërarchisch systeem. Het dorp lag prominent aan het bos en het water. Naarmate de discussies vorderden en meerdere varianten de Planologische Commissie passeerden, kreeg het water een minder belangrijke rol in de openbare ruimte van het dorp. Het dorp kreeg een groene dorpskern in plaats van een dorpskern op een kruispunt van hoofdwegen en water.

Typisch Kraggenburg
De brink en het groene dorpsveld met kerken en scholen bepalen de identiteit van Kraggenburg. Rond het dorpsveld liggen de woongebieden. De haven en het bos liggen in het eindontwerp los van het dorp.

 

393b3cf509 akraggenburg 4-2 4f55e87f4c akraggenburg 4-4
Oorspronkelijk ontwerp (Dingemans, 1947) Tweede ontwerp (Dingemans, 1947) Derde ontwerp (Dingemans, 1948) Definitief ontwerp, 1949

 

 

Ontwikkeling

 

Kraggenburg is het eerste dorp in de Noordoostpolder dat niet door de Bouwkundige afdeling van de Directie van de Wieringermeer werd ontworpen.
Kraggenburg is in de jaren concentrisch uitgebreid. De brink met de scholen en kerken vormen de centrale ruimte in het dorp. Daaromheen zijn nieuwe ‘schillen’ van woningbouw gerealiseerd.

 

Kraggenburg-topkaart-1953 Kraggenburg-topkaart-1974
1953 1974
Kraggenburg-topkaart-1995 Kraggenburg-topkaart-2006
1995 2006

 

 

 

Dorps-DNA

 

DNA--Kraggenburg

 

 

Identiteit

 

Kraggenburg-dia-9-2-XXL

 

 

Landschap

 

dia 8-1 dia 8-2 dia 8-3
Langswegdorp
Kraggenburg is een langswegdorp. De dorpenring (groene lijn) doet Kraggenburg even aan en buigt dan af.
Dorp volgt verkaveling
Het dorp volgt grotendeels het grid van de polderstructuur. Aan de oordoostkant takt Kraggenburg aan op Overijssel.
Groene mantel
Rondom Kraggenburg ligt de groene mantel. Kraggenburg wordt verder omsloten door een relatief besloten landschap bestaande uit bos en boomgaarden.
kraggenburg-pag76
 
dia 9-1 duidelijke dorpsgrens dia 9-2 ieder dorp een eigen gezicht dia 10-1 verbinding naar landschap
Duidelijke dorpsgrens (1)
Kraggenburg wordt bij de hoofdentree begrensd
door een strook bestaande uit water en een boomweide.
Ieder dorp zijn eigen gezicht (2)
Het dorpsgezicht van Kraggenburg wordt bepaald door het water
in combinatie met een stenen toegangsbrug.
Verbinding naar landschap (3)
De brink en de zijbrink vormen een groene verbinding
tussen dorp en landschap.
dia 10-2 voorkanten aan het groen dia 11-1 tuindersdorp dia 11-2 functioneel groen
Voorkanten aan het groen (4)
In Kraggenburg kijkt nagenoeg elke woning uit op het groen.
De woningen liggen of aan de dorps-weide, of aan de groene zijbrink,
of aan een groene straat, de groene mantel of het landschap.
Tuindersdorp (5)
Aan de westzijde, tussen de bebouwing en de groene mantel in,
liggen de volkstuinen.
Functioneel groen (6)
Het zuidelijk deel van de groene mantel
bestaat uit functioneel groen met sportvelden
en een begraafplaats.

 

Stedenbouw

Twee voordeuren, twee zijdeuren
Kraggenburg heeft vier dorpsentrees, ter plaatse van de grens van de groene mantel. De dorpsentrees benadrukken de overgang buitengebied–dorpskom. De groene lijn geeft de dorpenring aan.
Kerken en scholen in de groene dorpveld
Kraggenburg heeft een brink en een dorpsveld, dit maakt het dorp bijzonder. Hier staan zowel de kerken (roodomcirkeld) als de scholen (geelomcirkeld)
Compact in de kern
Rond het dorpsveld is de bebouwing compact. Dit versterkt het veld als centrale dorpsruimte.
kraggenburg-pag79
 
dia 13-1 dia 13-2 groene zijbrink dia 14-1
De brink, een halfomsloten ruimte (1)
Kraggenburg heeft een groene brink met aan één zijde doorgaande bebouwing en aan de andere zijde de kerken en de scholen.
Groene zijbrink (2)
In het verlengde van de brink loopt de ruimte vloeiend door in een groene zijbrink. Aan de groene zijbrink is op natuurlijke wijze nieuw gebouwd.
Waterfront bij dorpsentree (3)
Kraggenburg heeft een bijzonder waterfront, dat net los ligt van het dorp. Kraggenburg heeft hier een jachthaven, die een verbinding heeft met open water.
 
Voorzieningen aan de brinken en op het dorpsveld (4)
De voorzieningen liggen centraal in het dorp, winkels aan de brink, kerken, scholen en dorpshuis op het dorpsveld.
Schuine lijn bij entree dorp
Bij het binnengaan van het dorp heeft de weg ten noorden en ten zuiden van de brink een knik. Deze benadrukt de overgang naar de dorpskern.

 

 

 

Architectuur

 

Kraggenburg: rood dorp

kleurschijf-Kraggenburg

 

In Kraggenburg is het ‘kleurverschil’ tussen de stedenbouw en de architectuur opvallend. De opzet met de dorpsweide met daarin de openbare gebouwen is verwant aan Nagele. De straatprofielen zijn weer traditioneel, waarbij de bebouwing het verloop braaf volgt. De architectuur is zeer traditioneel. De Rooms-katholieke kerk is gemodelleerd naar de Middeleeuwse voorbeelden, de Nederlands-hervormde kerk naar de Hollandse-renaissancearchitectuur. De woningen zijn veel soberder, met zware schoorstenen en prominente dakkapellen.

9f01b648bf

 

 

Ruimtevormende wanden en autonome gebouwen

In geel worden de belangrijkste ruimte-vormende wanden aangegeven. Deze wanden bestaan merendeels uit woningen en een enkele winkel of bedrijf en zijn uitgevoerd in een informele en eenvoudige Delftse-schoolarchitectuur. Rood omcirkeld zijn de autonome en voor de gemeenschap onderscheidende gebouwen. De twee kerken zijn zeer uitgesproken van vorm.

De dikte van de lijnen correspondeert met de mate waarin wand of gebouw de ruimte bepaalt in het dorp.

 

dia 18-1 dia 18-3 dia 18-4
Gereformeerde / Nederlandse-hervormde kerk (1)
De kerk heeft een evenwichtige plaatsing in het dorp, zijdelings aan de hoofdbrink. Samen met de Rooms-katholieke kerk, is de kerk beeldbepalend in het dorp. Kenmerkend is de relatief overdadige en historiserende Hollandse renaissance-architectuur.
Rooms-katholieke kerk (2)
De Rooms-katholieke kerk ligt nabij de Nederlands-hervormde kerk. Voor de plaatsing geldt dan ook dat deze evenwichtig is, zijdelings aan de hoofdbrink, welke onderdeel is van de grotere groene ruimte.De architectuur kenmerkt zich door een historiserende naar romaanse bouw neigende architectuur en een eenvoudige klassieke massaopbouw. De constructie en de muren van het gebouw lijken zwaar en massief.
Scholen (3 en 4)
Samen met de twee kerken maken de scholen een brink binnen de grotere groene ruimte. Vriendelijke, terughoudende architectuur, inmiddels enigszins aangetast door afwijkend materiaal- en kleurgebruik.
dia 19-1 dia 19-2 dia 19-3 dia 19-4
Hotel (5)
De horecagelegenheid van Kraggenburg heeft een prominente plaatsing aan de hoofdentree. De architectuur is ondergeschikt en onopvallend.
Autobedrijf (6)
Het autobedrijf heeft historisch gezien een logische plek: opvallend geplaatst bij de hoofdentree en met name langs de dorpenring. Door uitbreidingen en aanpassingen inomvang, massaopbouw, kleurgebruik en reclame is het bedrijf nu zeer prominent aanwezig. Rruimtelijk gezien is dergelijke bedrijvigheid niet wenselijk in het dorpsbeeld.
Dorpsweide (7)
Rondom de dorpsweidestaan eenvoudige Delftse School woningen, aaneengeschakeld in stroken van vier. De afzonderlijke woningen zijn afleesbaar door de schoorstenen, de gevelindeling en met name door de omlijstingen van de voordeuren. (Foto is gemaakt aan de Zuidermeent).
Finsestraat(8)
Met name in de Finsestraat wordt het beeld bepaald door het particulier eigendom van geschakelde woningen. De eenheid is aangetast door een zeer diverse inrichting van voortuinen, veel verschillende voordeuren en dakkapellen.