Ens

 

Ens is ontwikkeld langs de weg Kampen-Emmeloord, daar waar de Schokkerringweg en de Zuiderringweg hierop aansluiten.
Door het regelmatige kavelpatroon lag het voor de hand om Ens een rechthoekige vorm te geven.
Ens ligt ten oosten van de hoofdverkeersverbinding naar Emmeloord, de Kamperweg.
De minder drukke ring naar Kraggenburg loopt door het dorpscentrum.
Ens ligt ook aan de Enservaart, die bij Ens eindigt met een zwaaikom en een loswal.
Ten zuiden van het dorp ligt een tuinbouwgebied.
Ens is het derde dorp waaraan begonnen is, dicht bij het “oude land”.

Ens is genoemd naar de zuidelijke helft van Schokland.
De straatnamen in Ens herinneren aan notabelen die op Schokland heer, schout, burgemeester, pastoor of dominee waren.

 

ens-voorstellen
Luchtfoto Ens, 2007

 

 

Historie

 

Tijdsbeeld

 

dia-2-1-bew  dia_2-2  dia_2-3
Kerken
De drie levensbeschouwelijke zuilen zijn duidelijk zichtbaar in Ens,
waarvan twee heel prominent in het dorp.
Juist de hier getoonde Nederlands Hervormde kerk is bescheiden van vorm en achteraf gelegen.
Wegrestaurant
Ook andere dorpen hebben een restaurant aan de toegangsweg, maar zelden zo prominent als in Ens.
Het restaurant is bovendien gelegen aan één van de toegangswegen tot de polder.
Bedrijvigheid
Aan de doorgaande weg bevindt zich naast het wegrestaurant ook het bedrijventerrein aan de vaart.
Hier toont Ens zich als ondernemend en welvarend dorp.
 dia_3-1 ens-dia-3-2  dia_3-3
Wonen
Ook in Ens wordt het wonen getoond; hier een voor de polder relatief bijzonder beeld van twee-onder-een-kap-woningen.
Over het algemeen kennen we de Delfts rode woningen in rijtjes van de ansichtkaarten.
De afgebeelde woningen zijn zogenaamde Oostenrijkse houten woningen van net na de oorlog.
Schokland
Al vroeg is er het besef dat de nabijheid van Schokland
(nu zelfs met dorpsstatus) belangrijk is en grote historische betekenis heeft voor de polder.
Dorpsleven
Ook in de jaren zeventig en tachtig blijft het wegrestaurant
het visitekaartje van Ens en tegelijk spil in het dorpsleven.

 

 

Ontwerpgedachten

 

Voor Ens zijn door verschillende ontwerpers plannen gemaakt.
In de eerste plannen voor Ens was het waterfront van groot belang. In de latere plannen is water minder prominent geworden.

Het dorpsplan van Verhagen laat woningen zien, die vrijwel geheel uit lange rijen bestaan. In de latere plannen zijn deze rijen opgeknipt tot kleinere blokken.

 

Typisch Ens

 

Ens herken je aan het waterfront en de groene baan, de brink van Ens. Ook de bedrijven liggen van oudsher aan het water, waar de loswal een belangrijke functie had voor de aan- en afvoer van goederen. Aan de zuidzijde van Ens liggen uitgestrekte kassencomplexen. Ens was en is een dorp van land- en tuinbouw.

 

aens 4-1 aens 4-2
Verhagen 1938, oorspronkelijk ontwerp Pouderoyen 1943, tweede ontwerp
Verlaan-pag49 Konter-pag49
Verlaan 1948, derde ontwerp Komter 1954, vierde ontwerp

 

 

Ontwikkeling

 

Ens is het derde dorp dat in de Noordoostpolder werd ontworpen. Ens is gesitueerd aan de ‘spaak’ van Emmeloord richting Kampen.
De polderring kruist het dorp.

De eerste permanente woning was in 1949 klaar.
Toch werd er al in 1943 bij Ens gewoond: er stond toen een barakkenkamp.
Dit kamp was opgezet om de polderwerkers onderdak te verschaffen.
Het kamp is later gebruikt door bouwvakkers bij de bouw van Ens.
Nog later is het kamp gesloopt.

Het bedrijventerrein van Ens en de woningbouw hebben zich met name de laatste tien jaar flink uitgebreid.
Het bedrijventerrein heeft zich uitgebreid langs de weg. De woningbouw aan de noordoost-kant van Ens.

 

Ens-topkaart-1953 Ens-topkaart-1974
1953 1974
Ens-topkaart-1964 Ens-pag50-2006
1995 2006

 

 

 

Dorps-DNA

 

DNA--Ens

 

Identiteit

 

 

76159fb193

 

 

Landschap

 

Kruiswegdorp
Ens is een kruiswegdorp.
De dorpenring gaat door Ens, over de brink.
Dorp volgt verkaveling
De structuur van Ens volgt exact het verkavelingsgrid van de polder.
Groene mantel
De groene mantel lag oorspronkelijk om het dorp.
Door nieuwe uitbreidingen van Ens heeft een deel van het groen de mantelfunctie verloren.
Het groen is nu onderdeel van de groenstructuur in het dorp.
ens-pag52
 
dia 8-1vizier naar het landschap ens dia 8-2 duidelijke dorpsgrens ens
Vizier naar het landschap (1)
Vanaf de brink is er een vizier op het omliggende open polderlandschap.
Duidelijke dorpsgrens (2)
Ens wordt aan de zijde van de hoofdentree begrensd
door een groene strook bestaande uit gras en bomen.
dia 9-1 ieder dorp eigen gezicht ens dia 9-2 functioneel groen ens begraafplaats
Ieder dorp zijn eigen gezicht (3)
I
eder dorp presenteert zich op een eigen manier.
In Ens bestaat het gezicht uit het waterfront met de loshaven.
Functioneel groen (4)
De groene mantel heeft een functionele inrichting.
De begraafplaats en sportvelden zijn onderdeel van het groen.

 

 

 

Stedenbouw

 

Twee voordeuren, twee zijdeuren
De hoofdentrees van het dorp liggen op de dorpenring (groene lijn),
de zijentrees ontsluiten het kassengebied (ten zuiden) en de nieuwbouw (ten noorden).
Kerken aan de brink, scholen in de buurt
In Ens gaat deze regel niet helemaal op.
Eén kerk staat niet op de brink of zijbrink, maar in het buurtje ten noorden van de Brink.
Waarom is niet duidelijk, maar het bepaalt mede de identiteit van Ens.
De kerken zijn roodomcirkeld, de scholen geelomcirkeld. Met gele lijnen is de brink aangegeven.
Compact in de kern, los langs de dorpsrand
In Ens liggen de compacte woonblokken dicht tegen en in de kern,
de vrijstaande woningen staan aan de dorpsranden.
Vooral de zogenaamde Oostenrijkse woningen,
zichtbaar vanaf de  Kamperweg, zijn karakteristiek voor de dorpsrand.
ens-pag55
 
dia 11-2 zijbrink dia 11-3 voorzieningen aan de brink
De brink; een omsloten dorpsruimte (1)
Ens heeft een prachtige brink, de Baan genaamd,
met pleinvormende wanden, een centrale groene ruimte met flinke bomen.
In Ens loopt de dorpenring over de brink. Aan het eind van de brink staat een kerk net naast en gedraaid ten opzichte van de centrale as van de brink.
Zijbrink; groene ruimte aan de Brink (2)
Haaks op de brink ligt een groene ruimte, deze ruimte hoort bij de brinkruimte,
maar ligt zijdelings aangehaakt. Ook hier zijn pleinvormende wanden en een kerk, prachtig zichtbaar vanaf de brink en ruimtevormend van de zijbrink.
Voorzieningen aan de Brink (3)
In Ens liggen meerdere voorzieningen aan de brink.
Zowel aan de kop bij de dorpsentree als langs de Baan. Alle voorzieningen zijn goed zichtbaar en bereikbaar met de auto.
 
Het waterfront met kop bepaalt de dorpsentree
Ens heeft een waterfront nabij de dorpsentree.
Dit was de loswal van het dorp.
Nu is het  een bescheiden waterfront onlosmakelijk verbonden aan de karakteristieke dorpsrand van Ens. Het gebouw aan de kop (roodomcirkeld) maakt de dorpsentree nog karakteristieker.
Schuine lijn bij benaderen dorp
Bijna alle dorpen hebben ter hoogte van één van de dorpsentrees een schuine lijn. In Ens heeft de dorpenring twee lichte knikken aan de oostzijde (witte lijn).
Eén ter hoogte van de overgang van buitengebied naar dorpskom. De andere ter hoogte van de kerk, het moment dat de bezoeker de brink oprijdt.

 

 

 

 

Architectuur

 

 

Ens: dieprood dorp

kleurschijf-Ens

 

 

De openbare ruimte is allesbepalend, de bebouwing voegt zich hieromheen. Alleen de meest openbare gebouwen (de kerken) hebben een autonome en belangrijke plaats. De Rooms-katholieke kerk bepaalt het centrum door de prominente situering aan de kop van de zijbrink. De hoeken van de meest belangrijke openbare ruimten (met name de hoek van de brink en zijbrink) zijn bijzonder vormgegeven en benadrukken de openbare ruimte en het belang hiervan in het dorp. De architectuur is zeer traditioneel; de kerken zijn gebaseerd op de middeleeuwse voorgangers en de woningen hebben een traditionele massa en gevelindeling.

 

403ff9eb8f

 

 

Ruimtevormende wanden en autonome gebouwen

 

In geel worden de belangrijkste ruimte-vormende wanden aangegeven. Deze wanden bestaan merendeels uit woningen en een enkele winkel of bedrijf en zijn uitgevoerd in een informele en eenvoudige Delftse-schoolarchitectuur. Rood omcirkeld zijn de autonome en voor de gemeenschap onderscheidende gebouwen. Hier is een breder beeld te zien; van de traditionele Rooms-katholieke kerk naar de meer moderne Nederlands-hervormde kerk.

De dikte van de lijnen correspondeert met de mate waarin wand of gebouw de ruimte bepaalt in het dorp.

 

 

dia_15-1
Gereformeerde kerk 
De gereformeerde kerk is informeel geplaatst, zijdelings aan de uitvalsweg. Deze locatie vormt een afsluiting van de hoofdbrink (Baan). De architectuur is van een minder formeel karakter.

 

 

dia_15-2
Rooms-katholieke kerk 
Deze kerk heeft een zeer formele plaatsing en architectuur. In het silhouet van Ens is de Rooms-katholieke kerk overheersend. De kerk is ruimtebepalend voor de zijbrink.

 

 

dia_15-3
Hervormde kerk 
De hervormde kerk heeft een secundaire plaatsing, verstopt op een kerkpleintje in een buurtje.
De kerk kent een ingetogen en bescheiden architectuur en hoogte.
Door de ligging en de architectuur speelt het een kleine rol in de beleving van het dorp. De kerk is in 2007 verbouwd tot woon/werkruimte.

 

 

dia_15-4
Houten noodkerk 
Het oudste bouwwerk van Ens dat nog overeind staat, is de houten noodkerk. De kerk kent een ondergeschikte plaatsing op de zijbrink, naast de Basiliek.
De architectuur is ingetogen en pragmatisch. De kerk heeft een nieuwe betekenis als dorpshuis gekregen.

 

 

dia_16-1
Horeca
De horecagelegenheid van Ens heeft een prominente plaatsing aan de entree van het dorp.
De architectuur is pragmatische en verrommeld. De horecagelegenheid is vanwege zijn ligging beeldbepalend voor het dorp, ook bij het passeren.

 

 


Bijzondere hoeken
De belangrijkste hoeken op de baan (onder andere tussen brink en zijbrink) kenmerken zich door een bijzondere vormgeving en massawerking; hier bevinden zich ook de winkels.

 

 


Ruimtevormende wanden met een eenduidig beeld
Hoofd- en zijbrink worden gedefinieerd door de openbare ruimte vormende, dieprode Delftse School-architectuur.
Hier en daar is er inmiddels vervangende nieuwbouw.
Niet alle vervangende nieuwbouw is in staat gebleken een nieuwe, pleinvormende wand te creëren (het hofje van Ens slaagt hier bv. onvoldoende in).
Van grotere afstand zijn de verschillende functies (wonen en winkels) ondergeschikt aan het totaalbeeld; woningen en winkels hebben een vergelijkbare uitstraling.

 

 

kleurschijf-Ens