Creil

 

Creil ligt in het noordwesten van de Noordoostpolder, aan de Westerringweg.
Op ongeveer gelijke afstand liggen Rutten, Bant en Espel.
Bij Creil komt een aantal polderwegen vanuit verschillende richtingen samen met de Westerringweg.
Langs de zuidgrens van het dorp ligt de Creilervaart. Langs deze vaart ligt het bedrijventerrein met zijn eigen loswal.

Creil is genoemd naar De Kreil, een vroegere ondiepte ten zuidwesten van Staveren.
In de twintigste eeuw is men de naam met een “C” gaan schrijven, daarvoor consequent met een “K”.
De straatnamen in Creil verwijzen naar een ruzie in de twaalfde eeuw tussen de Friese heer Galo Iges Galama, eigenaar van het Kreilerbos, en de Hollandse graaf Floris II.
Floris II was ervan overtuigd dat het bos aan West-Friesland, dus aan hem, toebehoorde.

 

creil-voorstellen

Luchtfoto Creil, 2007

 

 

Historie

 

Tijdsbeeld

dia 2-1 dia 2-2 dia 2-3
Kerken
Met name de beeldbepalende Protestante kerk is veelvuldig in beeld.
In mindere mate, maar toch zeer prominent, is de Rooms-katholieke kerk in beeld.
Wonen
Nette woonstraten met geschakelde woningen
en hier en daar een auto geven een goed beeld van Creil in de jaren vijftig en zestig.
Diepe tuinen
Opvallend zijn de tuinderswoningen met diepe achtertuinen ten behoeve van de eigen moestuin.
Hoewel de diepe tuinen in alle polderdorpen voorkomen,
heeft Creil in verhouding tot de andere dorpen diepere tuinen.
dia 3-1 dia 3-2 dia 3-3
Kerken
Ook later zijn de verschillende, levensbeschouwelijke zuilen zichtbaar;
elke kerk heeft zijn eigen ansichtkaart.

Dorpsleven
De kerken maken nog steeds nadrukkelijk deel uit van het dorpsbeeld,
maar zijn nu onderdeel van een groter geheel.
Ook het wonen en de openbare ruimte krijgen een plek op de ansichtkaart.

 

 

 

 

 

 

Ontwerpgedachten

 

In het oorspronkelijke plan van Verlaan ligt Creil langs de dorpenring. Opvallend in dit eerste plan is de centraal gelegen groene ruimte met de scholen en kerken.
In de latere ontwerptekeningen is Creil een kruiswegdorp: de dorpenring doorkruist Creil midden op de brink. De centrale groene ruimte is in dit tweede en goedgekeurde ontwerp, teruggebracht tot een kleinere brink.

 

Typisch Creil

 

Dankzij de dorpenring die het dorp doorsnijdt is Creil een typisch kruiswegdorp. De dorpenring doorkruist de Brink centraal in het dorp, ter plaatse van de brink. Dit kruispunt geeft het dorp zijn dynamiek. Alle woonbuurten liggen door de centrale ligging van de brink dichtbij het centrum.

 

aCreil 4-1 aCreil 4-2
Verlaan 1952, oorspronkelijk ontwerp Verlaan, 1953, tweede ontwerp

 

 

Ontwikkeling

 

Creil is het laatste dorp dat door de Directie van de Wieringermeer (Verlaan) is ontworpen. Er zouden ongeveer 275 woningen in Creil komen.

Het bedrijventerrein van Creil was aanvankelijk binnen de groene mantel aan het water gepland. Recentere uitbreidingen hebben echter buiten de kern en de mantel plaatsgevonden aan de noordzijde van Creil, op de locatie van een boerenerf.

Uitbreidingen van woningbouw aan de noordzijde zijn relatief kleinschalig en hebben binnen de groene mantel plaatsgevonden. Aan de oostzijde van Creil ligt een recentere nieuwbouwwijk relatief ‘los’ van het dorp.

 

Creil-topkaart-1953 01 Creil-topkaart-1974 01
1953 1974
Creil-topkaart-1995 01 Creil-topkaart-2006 01
1995 2006

 

 

Dorps-DNA

 

DNA--Creil

 

 

Identiteit

 

Creil-dia-8-2-XXL

 

 

Landschap

 

dia 7-1 dia 7-2 dia 7-3
Kruiswegdorp
De dorpenring (groene lijn) gaat door Creil,
over de brink. De ring maakt ter hoogte van de brink een kleine knik.
Dorp volgt verkaveling
Creil ligt op een kruispunt van twee polderrichtingen.
Groene mantel
De groene mantel rondom Creil is met name in het (zuid)westen fors.
Dit in verband met de wind die overwegend uit deze richting komt.
De begraafplaats, aanvankelijk onderdeel van het groen rondom de kern,
is door uitbreidingen van woningbouw, als groen ‘park’ in het dorp komen te liggen.
creil-landschap-luchtfoto
 
dia 8-1 vizier naar het landschap dia 8-2 duidelijke dorpsgrens dia 9-1 functioneel groen
Vizier naar landschap (1)
De brink van Creil heeft een besloten karakter.
Er is vanaf de brink geen vizier naar het landschap.
De ontwerper van Creil, Verlaan, omschreef Creil als een ‘gesloten’ dorp.
Duidelijke dorpsgrens (2)
Bij de zuidentree van Creil wordt de dorpsgrens bepaald door water en een singel.
Functioneel groen (3)
Aan de westzijde bestaat de groene mantel uit sportvelden en een ommetje.
Aan de oostzijde ligt de begraafplaats in de groene mantel.

 

 

 

 

 

Stedenbouw

 

dia 10-1 entrees dia 10-2 dia 10-3
Twee voordeuren, een zijdeur
Creil heeft drie dorpsentrees, waarvan twee op de dorpenring (groene lijn). Van oudsher hebben de entrees een groen karakter, de entrees worden gemarkeerd door de groene mantel.
Kerken aan de brink, scholen in de buurt
De twee kerken (roodomcirkeld) staan elk op een prominente plek, de één niet belangrijker dan de ander, zoals het bedoeld is. De scholen (geelomcirkeld) zijn in Creil niet verspreid over het dorp, zoals gebruikelijk was in de Noordoostpolder, maar staan naast elkaar. De scholen zijn gesitueerd aan de rand van het dorp, nabij de groene mantel.
Compact in de kern
Creil bestaat uit compacte, parallel lopende woningblokken in noord zuid richting. Deze oriëntatie en de diepe tuinen maken dat alle woningen evenveel zon krijgen.
Creil-pag43-groot dia 11-1
De brink, een omsloten dorpsruimte (1)
De brink in Creil is grotendeels omsloten, met een groene centrale ruimte. De grote bomen zijn karakteristiek. In Creil loop de dorpenring over de brink.
   
dia 11-2 dia 12-1 dia 12-2
Voorzieningen aan de brink (2)
Aan de zuidzijde van de brink liggen de meeste voorzieningen. Goed bereikbaar met de auto. Op een markante hoek aan de dorpenring ligt een horecagelegenheid. Op beide koppen van de brink staan de kerkgebouwen. Op de foto is de protestantse kerk te zien.
Water bepaalt dorpsentree (3)
Het water volgt de zuidgrens van het dorp en markeert de overgang van buitengebied naar dorpskom. Bovenstaande foto is genomen vanaf de Westerringweg (de zuidentree) richting het dorp (Galamalaan).
Schuine lijn bij benaderen dorp
Bijna alle dorpen hebben ter hoogte van de dorpsentree een schuine lijn.  In Creil ligt de knik in de dorpenring aan de noordzijde, om de overgang van buitengebied naar dorpskom te markeren en als afgeleide van een overgang in de polderverkaveling.

 

 

 

Architectuur

 

 

creil-architectuur-stippen

 

 

Creil: lichtrood dorp

 

 kleurschijf-Creil

De bebouwing volgt de stedenbouwkundige ruimte, maar reageert hier niet sterk op; het zijn stroken zonder bijzondere hoekoplossingen. Bijzondere gebouwen (bijvoorbeeld de kerken) hebben een bijzondere plaats aan de brink, maar bepalen het dorpsbeeld niet alleen. In uitvoering zijn ze hoewel duidelijk gebaseerd op de Delftse School, op een eigentijdse wijze uitgewerkt met een vrij sobere detaillering en materialisatie. De woningen zijn vrij traditioneel uitgewerkt met bakstenen gevels en oranjerode pannendaken, maar soms met een meer moderne, horizontale, gevelindeling.

 

Ruimtevormende wanden en autonome gebouwen

 

In geel worden de belangrijkste ruimtevormende wanden aangegeven. Deze wanden bestaan merendeels uit woningen en winkels en zijn uitgevoerd in een  traditionele, aan het geheel ondergeschikte, architectuur. Rood omcirkeld zijn de autonome en voor de gemeenschap onderscheidende gebouwen.

(De dikte van de lijnen  correspondeert met de mate waarin wand of gebouw de ruimte bepaalt in het dorp).

Opvallend is dat Creil van oorsprong slechts twee kerken telt, waar de meeste andere dorpen er drie hebben. De gereformeerde kerk was eerst gehuisvest in een noodkerk.

 

 

 

dia 15-1
Protestante kerk
Deze kerk heeft een prominente plaatsing aan de Ringweg.
De kerk is beeldbepalend in het silhouet van Creil.
Op de brink neemt de kerk een ruimtebepalende positie in. De architectuur is informeel.

 

dia 15-2
Rooms-katholieke kerk 
De RK kerk heeft een ondergeschikte plaatsing aan brink.
Vanwege de formele, zware architectuur; onderscheidt de kerk zich van het algemene bebouwingsbeeld.

 

creil-horeca3
Horeca 
De horecagelegenheid van Creil kent een prominente plaatsing aan de brink.
Deze locatie is beeldbepalend voor het dorp, ook bij het passeren.
De architectuur van het gebouw kenmerkt zich door pragmatiek en is enigszins gedateerd.

 

dia 16-3
Scholen 
De scholen kennen een eenvoudige maar sympathieke architectuur.
Aanpassingen aan de architectuur hebben de eenvoud enigszins aangetast.

 

dia 15-4
Brinkwanden
Ringweg en brink worden gevormd door eenduidige, sobere Delftse-School-architectuur.
Hier en daar is er inmiddels enigszins afwijkende vervangende nieuwbouw.

 

dia 16-1
Garagebedrijf
Het garagebedrijf kent een prominente plaatsing aan de brink en de ringweg.
De plaatsing in het dorpscentrum is historisch begrijpelijk, maar minder wenselijk.
De architectuur is informeel. Door aanpassingen aan het bedrijf is inmiddels een verrommeld beeld ontstaan.

 

dia 16-2
Nieuwbouw
Aan de ringweg is prominent nieuwbouw aanwezig in een afwijkende vormgeving.
Dit terwijl juist de meest openbare delen van het dorp worden gevormd door ondergeschikte en eenvormige (de openbare ruimte dienende) architectuur.